Nguyên nhân gây bệnh trĩ: 8 yếu tố nguy cơ phổ biến nên tránh

Bệnh trĩ là một trong những bệnh lý hậu môn – trực tràng phổ biến, có thể gặp ở nhiều độ tuổi khác nhau và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh trĩ đóng vai trò quan trọng giúp mỗi người chủ động phòng tránh và hạn chế nguy cơ mắc bệnh.

Trong bài viết này, với sự tư vấn chuyên môn từ Dược phẩm Hoàng Long ViNa và TS.BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão, Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung ương, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu 8 yếu tố nguy cơ phổ biến gây bệnh trĩ như táo bón kéo dài, thói quen ngồi lâu, chế độ ăn thiếu chất xơ, ít vận động và một số nguyên nhân liên quan khác. Từ đó, bạn có thể chủ động điều chỉnh lối sống phù hợp, góp phần bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa và vùng hậu môn một cách hiệu quả hơn.

1.Tổng quan về bệnh trĩ và mức độ phổ biến hiện nay

Bệnh trĩ là một trong những bệnh lý phổ biến nhất liên quan đến hệ tiêu hóa – hậu môn trực tràng. Tình trạng này xảy ra khi các tĩnh mạch vùng hậu môn và trực tràng dưới bị giãn nở quá mức, hình thành các búi trĩ gây đau rát, chảy máu và khó chịu khi đi đại tiện.

Theo thống kê y khoa, tỷ lệ người trưởng thành mắc bệnh trĩ ngày càng gia tăng, đặc biệt ở nhóm người làm việc văn phòng, người ít vận động, phụ nữ mang thai hoặc người cao tuổi. Mặc dù không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, nhưng bệnh trĩ lại ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, sinh hoạt và tâm lý người bệnh.

Việc hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh trĩ đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp phòng ngừa hiệu quả ngay từ sớm, hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ tái phát.

2. Nguyên nhân gây bệnh trĩ là gì?

Nguyên nhân gây bệnh trĩ là tập hợp các yếu tố làm gia tăng áp lực lên tĩnh mạch hậu môn – trực tràng, khiến chúng bị phình giãn và hình thành búi trĩ. Các yếu tố này có thể đến từ thói quen sinh hoạt, chế độ ăn uống, công việc hoặc tình trạng sức khỏe tổng thể.

Dưới đây là 8 yếu tố nguy cơ phổ biến nhất mà bạn cần đặc biệt lưu ý để phòng tránh bệnh trĩ hiệu quả.

3. Táo bón kéo dài – nguyên nhân hàng đầu gây bệnh trĩ

Táo bón là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến bệnh trĩ. Khi bị táo bón, người bệnh thường phải rặn mạnh và kéo dài khi đi đại tiện, làm tăng áp lực lên vùng tĩnh mạch hậu môn.

Việc rặn nhiều lần không chỉ khiến các mạch máu bị giãn nở mà còn gây tổn thương niêm mạc trực tràng, lâu dần hình thành búi trĩ.

Nguyên nhân gây táo bón thường bao gồm:

• Chế độ ăn thiếu chất xơ
• Uống ít nước
• Thói quen nhịn đi vệ sinh
• Lạm dụng thuốc nhuận tràng

Để phòng tránh, cần bổ sung rau xanh, trái cây, uống đủ nước và duy trì thói quen đi vệ sinh đều đặn mỗi ngày.

4. Thói quen ngồi lâu – áp lực âm thầm lên vùng hậu môn

Một trong những yếu tố nguy cơ phổ biến nhưng thường bị bỏ qua là thói quen ngồi lâu, đặc biệt ở nhân viên văn phòng, tài xế hoặc người làm việc ít vận động.

Khi ngồi quá lâu, máu lưu thông kém ở vùng chậu và hậu môn, gây ứ trệ tĩnh mạch. Tình trạng này kéo dài sẽ làm tăng nguy cơ hình thành búi trĩ.

Ngoài ra, tư thế ngồi sai hoặc ngồi trên bề mặt quá cứng cũng góp phần làm gia tăng áp lực lên hậu môn.

Giải pháp:

• Đứng dậy vận động sau mỗi 45–60 phút
• Kết hợp bài tập nhẹ nhàng
• Sử dụng ghế ngồi phù hợp hỗ trợ cột sống

5. Chế độ ăn uống thiếu chất xơ

Chế độ ăn uống đóng vai trò rất quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh trĩ. Việc ăn quá nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, ít rau xanh và chất xơ là nguyên nhân phổ biến gây rối loạn tiêu hóa và táo bón.

Chất xơ giúp làm mềm phân, hỗ trợ quá trình đại tiện dễ dàng hơn, giảm áp lực lên hậu môn. Khi thiếu chất xơ, phân trở nên khô cứng, khiến người bệnh phải rặn mạnh hơn khi đi vệ sinh.

Thực phẩm nên bổ sung:

• Rau xanh (rau cải, rau mồng tơi, rau lang…)
• Trái cây (đu đủ, chuối, cam…)
• Ngũ cốc nguyên hạt

6. Ít vận động – làm giảm lưu thông máu vùng hậu môn

Lối sống ít vận động là nguyên nhân ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại. Việc ngồi nhiều, ít đi lại làm giảm tuần hoàn máu, đặc biệt ở vùng chậu và hậu môn.

Khi máu lưu thông kém, các tĩnh mạch dễ bị ứ trệ, lâu dần dẫn đến giãn nở và hình thành búi trĩ.

Những người có nguy cơ cao:

• Nhân viên văn phòng
• Lái xe đường dài
• Người lớn tuổi ít vận động

Giải pháp:

• Tập thể dục nhẹ như đi bộ, yoga
• Tránh ngồi hoặc đứng quá lâu một tư thế
• Duy trì thói quen vận động hằng ngày

7. Thói quen đi vệ sinh không đúng cách

Một nguyên nhân ít được chú ý nhưng lại rất quan trọng là thói quen đi vệ sinh sai cách. Việc ngồi lâu trong nhà vệ sinh, sử dụng điện thoại khi đi vệ sinh hoặc rặn quá mạnh đều làm tăng áp lực lên tĩnh mạch hậu môn.

Ngoài ra, việc nhịn đi vệ sinh thường xuyên cũng khiến phân bị khô cứng, gây khó khăn khi đại tiện.

Lời khuyên:

• Không ngồi quá lâu khi đi vệ sinh
• Không nhịn đại tiện
• Hình thành thói quen đi vệ sinh đúng giờ

8. Mang thai và sinh nở ở phụ nữ, thừa cân, béo phì

Phụ nữ mang thai là nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh trĩ. Khi mang thai, tử cung phát triển lớn dần gây áp lực lên vùng chậu và tĩnh mạch hậu môn.

Bên cạnh đó, sự thay đổi nội tiết tố cũng làm giảm nhu động ruột, dẫn đến táo bón.

Trong quá trình sinh nở, áp lực rặn mạnh cũng có thể khiến bệnh trĩ hình thành hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.

Biện pháp phòng ngừa:

• Ăn uống giàu chất xơ
• Uống đủ nước
• Vận động nhẹ nhàng theo hướng dẫn bác sĩ

Thừa cân, béo phì

Thừa cân làm tăng áp lực lên toàn bộ vùng bụng và hậu môn, gây cản trở lưu thông máu. Đây là yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến bệnh trĩ.

Người béo phì thường ít vận động, dễ bị táo bón và rối loạn tiêu hóa, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành búi trĩ.

Giải pháp:

• Kiểm soát cân nặng hợp lý
• Tăng cường vận động
• Xây dựng chế độ ăn khoa học

Lão hóa và yếu tố tuổi tác

Cách phòng tránh bệnh trĩ hiệu quả

• Ăn nhiều chất xơ, uống đủ nước
• Tập thể dục thường xuyên
• Tránh ngồi lâu, đứng lâu
• Không nhịn đi vệ sinh
• Duy trì cân nặng hợp lý
• Khám sức khỏe định kỳ